Chalkí - Apáno Kástro - Ano Potamiá -  Agios Mámas - Káto Potamiá

Tijd: De eigenlijke wandeltijd bedraagt een goed uur tot in Ano Potamiá, een half uur tot in Káto Potamiá en dan nog een kleine 20 minuten tot bij Agios Mámas. Ten slotte vergt het eind terug tot aan de asfaltweg boven Káto Potamiá weer 20 minuten - in totaal zo'n 2u15 effectieve wandeltijd, maar voor een rustige tocht reken je zoals gewoonlijk het dubbele. Vooraf kun je Chalkí bezoeken, als dat nog niet gebeurd is, en lunchen kun je op het schitterende terras van I Pigí in Ano Potamiá. Voor de terugkeer naar Chóra rijden er in de zomer soms bussen via Potamiá (vooraf informeren!) ofwel moet je een taxi bellen. Je kunt ook te voet terugkeren naar Chalkí, maar dat is wel een heel lang eind wandelen en ook dan moet je vooraf informeren naar de uren van de bussen.

(0u00)Van bij de bushalte en de kerk gaan we (met de rug naar de kerk) het straatje in tussen café Chalkí en de apotheek en na 60-70 meter komen we bij de distilleerderij Vallándris; deze "ergostásio kítrou" ofwel "werkplaats waar kitron wordt gemaakt" is één van de distilleerderijen van Náxos waar het beroemde citroendrankje wordt gemaakt. De werkplaats is een bezoekje waard; je kunt er ook allerlei variaties van deze lekkere drank kopen...

Rechtover Vallándris nemen we een smal straatje rechts en na 150 meter - waar het plaveisel beton wordt - gaan we de eerste straat links in (rode stip), dan direct rechts en weer direct links (rode stippen en wandelbord Apáno Kástro). Zo gaan we het dorp uit en komen we op een mooi geplaveid pad tussen muren en olijfgaarden. Eén minuut verder is er een splitsing: wij gaan rechtdoor (rode pijl naar links).  

[Als je anders geen tijd hebt om naar Agios Geórgios O Diassorítis te gaan, dan kun je hier eerst rechts gaan (wegwijzer) en na 3 minuten nog 1 minuut links. Daarna keer je op je stappen terug...]

Wat verder lopen we door een heel mooie holle weg. We vervolgen op een mooi pad tussen muren en olijfvelden en gaan door een hek gemaakt van pallets, en verder door een hek in betonijzer. Na 5 minuten gaan we door een stenige en vrij brede bedding, onder een plataan.

(0u11) Het pad gaat rechtover verder (houten bordje, rode stip en blauwe pijl). Na weer 2 minuten komen we op een stenige weg uit die we even links en dan naar rechts volgen (bordje en stippen); de weg wordt gauw weer een mooi, breed pad.
Voorbij een betonnen brugje wordt het monopáti geplaveid, het stijgt nu echt tot we na weer 6-7 minuten op een klein pleintje terecht komen bij de kleine kerk (met rechts een bron en wasplaats) van Tsikalarió. We hebben hier een heel mooi zicht op de vallei vol olijfbomen, met aan de overkant Damariónas, verderop links het grote Filóti en helemaal links Chalkí, verzonken in de olijfvelden.

(0u20) We gaan schuin rechts verder het dorp in, op de geplaveide straat, en 30 meter verder houden we links; zo lopen we het dorp door. Na enkele minuten wordt de straat een betonweg en zo gaan we alweer het dorpje uit. Na 5 minuten komen we op een hoogte en we zien onze betonweg altijd vóór ons lopen, met een mooi zicht op het Apáno Kástro (bordje en stippen).
We lopen nu in een landschap met grote rotsen en passeren tussen stallen. Even komen we op een zandige weg, maar we gaan links verder op het pad (grote rode pijl en stippen).

(0u30) We gaan door een hek gemaakt van allerlei metalen overschotten: het pad is zandig en loopt rechts van een muur; verder is er een heel mooie passage tussen de muur en grote rotsblokken, met het Apáno Kástro vóór ons. Er volgt nog een mooi eind op uitgesleten rotsen en ten slotte komen we onder een hoge muur, met links ervan het heel eenvoudige kerkje van Agios Pandeleïmonas.

[Door een bres in de muur en een hekje kunnen we bij het nietige kerkje komen en bij het bord "Kástro Tsikalarioú".
Wie zo dicht mogelijk wil klimmen tot bij de ruïnes van het Venetiaanse Castel d' Alto (in het Grieks Apáno Kástro) kan hier links omhoog gaan. Van bij het kerkje loopt een geitenpad vrij gemakkelijk omhoog, in de richting van de inzinking tussen de 2 toppen. Bij een steunmuur houden we links, zodat we op een soort plateautje komen, onder de hoogste top. Het uitzicht is hier al schitterend. Het is heel moeilijk om daarna nog verder te klimmen...]

(0u37) We gaan terug door de bres en dan links op het pad langs de muur, die we nu nog een hele tijd volgen; er zijn rode stippen, en we moeten geen rekening houden met de cairns rechts. Zo lopen we onder het kástro door, we klimmen wat en zien heel ver zelfs Chóra. Na 4-5 minuten gaan we weer door een heel origineel hekken (men vraagt ons om het te sluiten!), kort daarop komen we tussen 2 muren en dan lopen we links van een opvallende rots.

(0u47) We komen rechts van een gerestaureerd kapelletje, gewijd aan Agios Andréas: het is vreemd genoeg open, want binnen zijn er enkele interessante fresco's uit de 13de eeuw. We gaan rechts van de kapel verder en kort daarop wordt het pad mooi geplaveid: we kunnen goed op de grote boordstenen blijven lopen, de resten van een oude kalderími; verderop gaan we beter op het pad links van de boordstenen. Na weer 3-4 minuten buigen de boordstenen naar rechts (en de oude weg gaat met een bocht over een brugje), wij gaan beter rechtdoor (rode pijl), ongeveer rechts van een muur en in de richting van een grindweg.

(0u53) Zo komen we op die grindweg uit die we links volgen (rode pijl en stip); we buigen rechts en volgen de weg nog 7-8 minuten, met ver weg de witte kerk van Mési Potamiá vóór ons. Zo komen we na een steile afdaling op beton op de grote weg terecht, die we oversteken - een blauwe bank nodigt ons uit om wat te rusten en te genieten van het uitzicht over de mooie vallei die van Ano over Mési naar Káto Potamiá loopt.

(1u01) Rechtover (rode stip) gaan we de vallei in naar beneden, op een betonwegje dat wat later naar links een betontrap wordt; we slingeren rechts en links en na 3 minuten al komt de trap als de Odós Nikoláou Orfanoú op een pleintje met fontein uit (de platía Filothéou Orfanoú). We zijn in Ano Potamiá.

Voor het vervolg moeten we hier links, in de Odós Giampoúra, maar het is echt de moeite waard eerst rechts omhoog te gaan, door het dorp, om zo na drie minuten aan te komen bij het prachtig beschaduwde en grote terras van de taverne I Pigí, met ervoor een bron met overvloedig water en met hoger rechts de grote moderne kerk van Agios Ioánnis Theológos. Het restaurant is een prachtplek om er te lunchen. (1u07)

[Rechts van de kerk en over de asfaltweg begint het schitterende pad naar de Kóuroi, zie de wandelingen vanuit Mélanes.]

(1u07) Na deze eventuele pauze gaan we terug het dorp in, langs de Odós Giampoúra. Na 3 minuten komen we weer op de platía Filothéou Orfanoú. Hier gaan we nu rechtdoor in de Odós Giampoúra en we dalen nog 2-3 minuten af, tot we scherp rechts gaan en op een schitterende plek komen: we bevinden ons in een vallei, onder platanen, met een overvloedige beek, en links van de gerestaureerde watermolen "Nerómylos tou Grylláki".

(1u14) We gaan links [6] en ons pad loopt nu in een smalle vallei langs een overvloedige beek (19 mei 2004 en 22 september 2011), met brugjes, banken en veel schaduw - bij het 2de brugje houden we rechts (bordje).

[Deze wandeling volgt paden die meestal hoger in de vallei lopen. Wil je zoveel mogelijk in de bedding wandelen, dan kun je naar één van de twee varianten van de wandelingen Ano Potamiá - Káto Potamiá en terug kijken...]

We houden nu dus rechts en stijgen tot naast een kapel en komen op een betonnen straatje dat we links volgen (bord). Daarna dalen we verder af op een mooi geplaveid pad, in de richting van de kerk van Mési Potamiá; na 3 minuten passeren we er diep onder. 
We blijven nu altijd de wit geschilderde en geplaveide hoofdstraat rechtdoor volgen; even verder gaan we NIET links naar Pýrgos Kókkou (bord), maar we volgen nog enkele minuten een betonnen pad, dat vlak loopt en zo komen we voorbij onder de school van Mési Potamiá.

(1u24) We gaan rechtdoor (een wegwijzer links wijst naar Pýrgos Kókkou): we volgen nu een eindje een mooi geplaveid pad en dan lopen we nog enkele minuten vlak, boven de zachte vallei met olijfbomen. Na 5-6 minuten wijst een wegwijzer links weer naar Pýrgos Kókkou, maar wij houden nu rechts op een betonnen pad.

[Het loont de moeite hier een kleine omweg te maken en eerst links af te dalen in de richting van Pýrgos Kókkou en Néo Perivóli. Zo zie je nog beter de vruchtbare vallei met citroen- en sinaasappelbomen. Na 6-7 minuten is er bij een huis een splitsing naar rechts (wegwijzer Néo Perivóli) en direct komen we in een vallei met een prachtig aangelegd pad, met brugjes, veel water en oleanders. Zo komen we na drie minuten bij een prachtig tuin (de "perivóli") terecht, waar we toch even door de open deur naar binnen kunnen piepen...
Daarna keren we op onze stappen terug, na 3 minuten gaan we bij het huis links en na 6-7 minuten gaan we op het hoofdpad natuurlijk weer naar links voor het vervolg.]

Het betonnen pad volgend (bord Káto Potamiá / Agios Mámas) bereiken we na 2-3 minuten Káto Potamiá: voor ons zien we de kerk met een prachtige voorhof, beschaduwd door een grote eucalyptus, en met rondom stenen banken en met een kraantje - ook een mooie picknickplek...

(1u33) Daarna keren we even terug, want de weg naar Agios Mámas begint voor de kerk, links naar beneden (bord + [6]). We dalen de vallei in, steken na 2 minuten het water omzoomd door oleanders over op een betonnen brug en gaan op een betonnen en betegeld pad weer omhoog. Weer 3 minuten verder houden we rechts (rode stippen en blauwe pijl) en nu lopen we een tijdje over een heel mooi, smal pad boven de vallei. Na enkele minuten komen we op een recente grindweg die we rechtdoor volgen; even verder, in een bocht naar rechts, gaat het pad rechtdoor (we gaan natuurlijk ook niet links omhoog!). 
We draaien nu geleidelijk naar links en zien dan het "paleis", daarna het kerkje van Agios Mámas voor ons liggen. We dalen nu 1 minuut vrij steil af op een oneffen pad, steken het vrij brede water over op 3 grote stapstenen, tussen veel groen en oleanders, en gaan dan op een grindweg rechts buigend verder. Deze landweg kronkelt enkele keren en waar er een verbreding links is kunnen we door een hek in betonijzer ([6] op rots) tot op de terrassen waar verder  de kerk staat. (1u53) 

De oude, verlaten kerk van Agios Mámas dateert uit de 9de eeuw en is open; je kon er enkele jaren geleden zelfs nog enkele fresco's in ontdekken, maar die zijn nu praktisch verdwenen.
Van rechts naast de kerk kun je via enkele terrassen en vervallen muurtjes met enige moeite klauteren tot bij de resten van wat vroeger de zomerresidentie van de katholieke bisschop was. Nu is het een verschrikkelijk verwaarloosde boerderij, vroeger met enkele geiten en kippen, nu met varkens - en met veel Griekse rommel. Boven een oude deur staat het opschrift:

Ant.s Justinianus archiep NaxoPariensis
has supernas aedes ad sui successorumq. usum
propriis sumptibus erigi curavit Ano Dni 1707.

"Antonius Justinianus, aartsbisschop van Naxos en Paros, heeft dit paleis op eigen kosten laten optrekken ten gerieve van zichzelf en zijn opvolgers, in het jaar onzes Heren 1707".

Deze eenzame plek straalt vooral vergane glorie uit - wat heeft er zich hier vroeger afgespeeld en waarom net op deze afgelegen plaats...?
Wel heb je hier, te midden van alle vuil en rommel, een heel mooi uitzicht op het kerkje met op de achtergrond de Zas. Boven ons ligt ook een groot waterbassin...

(1u55) Van op het terras waar het "paleis" staat lopen we via de aardeweg westwaarts, maar na 100 meter gaan we scherp naar rechts en zo komen we in 7 minuten gemakkelijk bij de rivier uit. 

(2u02) Nu nog 1 minuut klimmen, 8 minuten op het schitterend pad boven de vallei en dan in het zicht van Káto Potamiá  links naar beneden op een betonpaadje tot op de brug en dan weer 2 minuten klimmen tot bij de kerk. We gaan hier links, tot achter de kerk en 10 meter verder vinden we een betegeld straatje dat we rechts omhoog volgen. We volgen altijd de hoofdstraat (met in het midden het kleine gootje), het laatste eind in beton - en zo komen we op de asfaltweg terecht. (2u16)

Hier wachten we op de bus (alleen in de zomer!) of bellen we een taxi.