Mélanes - Koúroi - Potamiá - Agios Mámas - Káto Potamiá

Beoordeling: Een wandeling die enkele hoogtepunten als de koúroi, de groene vallei van Potamiá en de site van Agios Mámas combineert. Krijgt het maximum van ****.
[Bijgewerkt door Raymond op 21 september 2011.]

Tijd: De effectieve wandeltijd bedraagt een half uur tot de Koúros van Mélanes; dan is het slechts 5 minuten tot de andere Koúros van Potamiá. Daarna is het een half uur tot in Ano Potamiá en weer een klein half uur in de mooie vallei tot in Káto Potamiá. Ten slotte kost het 20 minuten tot bij Agios Mámas en voor het eind terug tot aan de asfaltweg boven Káto Potamiá nog eens een 25 minuten.  In totaal zo'n 2u20 effectief wandelen (EWT), maar met alle pauzes, rusttijden en picknick deden wij er 5 uur over. 

Routebeschrijving:  Om in Mélanes te komen moet je bijna altijd een huurauto of een taxi nemen - bussen zijn er alleen in de zomer. Ben je met de auto, hou dan in het dorp rechts omhoog tot op het parkeerterrein, waar ook de bussen draaien.

[De situatie bij het vertrek in Mélanes is, vergeleken bij 2004, licht veranderd: het vroegere kafeníon O Koúros en de pantopolío To Stéki bestaan niet meer, en daar zijn nu twee restaurants. Voor de rest is de route in het begin niet veranderd.
In de buurt van Agios Mámas is er een grindweg bijgekomen, zodat ook daar de route lichtjes gewijzigd is...]

(0u00) Van op het pleintje van de bushalte lopen we, rechts van het restaurant Ankýra, het dorp in en we volgen de geplaveide straat (verkeersteken doodlopende weg) die geleidelijk smaller wordt - we hebben een mooi zicht links op de vallei van Kournochóri en Míli. Na 3 minuten zien we vóór ons het restaurant O Vassílis en links de kleine kerk: we gaan hier links naar beneden en 150 meter verder nemen we de tweede straat rechts die ons vrij vlak zuidwaarts het dorp uit voert. Zo passeren we ook onder het lelijke betonnen gevaarte van een nieuwe kerk, nog niet voltooid in september 2011.

[Na 6 minuten, bij één van de laatste huizen, kunnen we een klein omwegje maken: we gaan links de trap naar beneden die tussen veel bomen voert tot bij de kapel van Agios Geórgios. We steken op een betonnen brugje lopend water over (16 mei 2004) en komen op een prachtige plek terecht, midden de citroen- en sinaasappelbomen, oleanders en cipressen. In de oude kapel zijn er nog muurschilderingen te zien.
We keren over de brug terug en op de betonweg boven gaan we verder links.]

(0u06) Het betonwegje wordt smaller, een aangenaam, betonnen pad: we beschrijven nu een wijde boog naar links met een mooi uitzicht op een vallei vol cipressen en op Kournochóri met de della Rocca-toren. Na weer 4-5 minuten houden we links op beton (wandelbord Míli 15' / Flerió 40' / Potamiá 1u20) en gaan we naar beneden de vallei in. We kruisen de bedding op beton, gaan even rechts de betonnen helling op, maar nemen dan direct links een steil, smal en rotsachtig pad dat heel hoog klimt. Na een goede 3 minuten houden we links en even is het pad overgroeid, heel smal en steil.
Na 5 minuten komen we bij de hoek van een watermolen waar heel veel water stroomt; we komen hier op het hoofdpad [6] en even kijken we rond op deze prachtige plek, met enkele heel mooie platanen, veel stromend water, een watergoot en een mini kapelletje.

(0u18) We gaan hier rechts (wandelbord en [6]) en na een eindje komen we bij een tweede watermolen met een waterleiding. We wandelen in enkele minuten door het dorpje van Míli, dat zijn naam niet heeft gestolen, vermits Míli "molens" betekent. Voor ons hebben we nog altijd een mooi zicht op de groene vallei en ook op een eigenaardige rotsformatie. Buiten het dorp vinden we weer een heel mooi pad dat min of meer vlak verder loopt. 
Even verder kunnen we links omhoog gaan, om de resten van een Romeinse aquaduct te bekijken.

(0u22) We keren terug naar het hoofdpad en komen op een geplaveid stuk dat naar rechts buigt [6]. Dit is het begin van de recent heraangelegde site van de Koúroi. We passeren onder de Ypapánti-kapel, verder onder nog een kapelletje en wandelen ook naast het (meestal gesloten) informatiecentrum. 

(0u28) Zo komen we bij het eind van de weg en een parkeerterrein uit: rechts loopt een smalle aardeweg terug naar Mélanes, maar wij gaan rechtdoor, de bordjes die ons naar de koúros leiden, volgend. Even verder, in de bocht, begint rechtdoor het rechtstreekse pad naar Potamiá. Wij gaan hier links, op het betonnen laantje, tussen bamboe en oleanders. Na weer 100 meter, net voor de Paradise Gardens, leidt een smal en mooi betegeld pad rechts tot bij de Koúros van Mélanes of van Flerió. (0u31)

Het beeld dateert van de 1ste helft van de 6de eeuw v.Chr. en werd nooit voltooid door een barst in het materiaal. Door een hekje links kun je tot in de tuinen van de familie Kondili komen, aan wie trouwens ook de grond waarop het beeld zelf ligt, toebehoort. De tuin is mooi onderhouden en aan de stenen tafel onder de grote olijfboom tussen de eigenlijke tuin en de koúros zit je werkelijk in het paradijs! Je kunt er Náxos-wijn of een glaasje kítro-likeur drinken. 

Van bij de koúros of van in de tuin gaan we terug tot op het laantje. We gaan rechts, in de bedding van de vallei, tussen prachtige bomen.  Voorbij de tuin, bij een laag wit paaltje, gaan we het geplaveide pad rechts omhoog. Niet zo lang geleden heeft men hier werken uitgevoerd om de twee koúroi met een mooi pad te verbinden. Bijna direct kun je rechts via trappen tot bij enkele marmeren blokken en een inlichtingenbord over de steengroeven. Het stenig pad stijgt verder en komt na 3-4 minuten tegen een hekken aan - hier moeten we straks terugkeren. 
We gaan erdoor en wandelen de heuvel op op een mooi aangelegd pad. We gaan nog door een breed toegangshek en komen zo bij de Koúros van Potamiá, midden de resten van een oude steengroeve - men noemt hem soms de "Koúros Farángi". (0u37) 

[We kunnen van bij de Koúros van Mélanes of de Paradise Gardens ook het laantje terug wandelen naar links, tot in de bocht. Bij de hoek van de muur en de waterbak nemen we het pad links dat heel gauw een mooi rotspad wordt, soms verstevigd met cement. Na 5 minuten zijn we boven en dan gaat het enkele minuten verder op een grazige inzinking tussen twee heuvels. Het mooie, vlakke pad wordt soms nauw door de begroeiing en loopt recht naar het zuiden. Na nog eens 3 minuten is er een splitsing: rechts gaat het rechtstreeks naar Ano Potamiá, wat je kunt doen als je vlugger wilt opschieten. Scherp links (bij een verroest blauw bordje met het opschrift 'koúros') loopt een heel mooi pad tussen twee muren bijna terug; na 6-7 minuten buigt het naar rechts. Op de rotsen vervaagt het, maar we blijven verder gaan langs een tralieafsluiting, tot we na enkele minuten ... het hekken zien met de waterleiding erdoor. Zo komen we bij de andere koúros terecht...]

(0u37) Van bij de tweede koúros keren we terug, tot bij het tweede hekken; hier gaan we scherp links op een roodbruin paadje dat ongeveer langs het muurtje met er bovenop een verroest traliewerk loopt. Na 2 minuten loopt het weg van de muur, dan gaat het door een bres in een muur en buigt het naar links. Het pad is nu heel duidelijk en loopt ver voor ons uit door een glooiend landschap.
Na 8 minuten buigen we naar links en een kleine 2 minuten daarna komen we op een dwarspad (wegwijzer links naar Potamiá). Hier gaan we links (geen aanduiding).

(0u47) We volgen het prachtige, vlakke pad nu nog 10 minuten, de blauwe pijlen en stippen en een rood opschrift "Ano Potamia"  volgend. Na deze 10 minuten houden we rechts, na 5 minuten gaan we even links op beton, maar dan is er weer een mooi pad rechts (telkens is er een wegwijzer "kouros" in de omgekeerde richting). Zo komen we op een soms mooi geplaveid pad en na een lange afdaling langs het kerkhof op de asfaltweg uit: voor ons ligt de kerk van Ano Potamiá.

(1u07) We gaan rechtdoor naar beneden en rechts van ons zien we een mooie bron en het schitterende terras van I Pigí. Hier kunnen we heel aangenaam lunchen!

Na deze eventuele pauze gaan we verder het dorp in, langs de Odós Giampoúra. Na 3 minuten komen we op een pleintje met fontein uit, de platía Filothéou Orfanoú. Links voert de Odós Nikoláou Orfanoú verder naar Chalkí (zie de wandeling Mélanes - Chalkí), maar vandaag verkiezen we om rechtdoor te gaan.
We gaan dus verder in de Odós Giampoúra en we dalen rechtdoor nog 2-3 minuten af, tot we scherp rechts gaan en op een schitterende plek komen: we bevinden ons in een vallei, onder platanen, met een overvloedige beek, en links van de gerestaureerde watermolen "Nerómulos tou Grylláki".

(1u14) We gaan links [6] en ons pad loopt nu in een smalle vallei langs een overvloedige beek (19 mei 2004 en 22 september 2011), met brugjes, banken en veel schaduw - bij het 2de brugje houden we rechts (bordje). We stijgen tot naast een kapel en komen op een betonnen straatje dat we links volgen (bord). Daarna dalen we verder af op een mooi geplaveid pad, in de richting van de kerk van Mési Potamiá; na 3 minuten passeren we er diep onder. 
We blijven nu altijd de wit geschilderde en geplaveide hoofdstraat rechtdoor volgen; even verder gaan we NIET links naar Pýrgos Kókkou (bord), maar we volgen nog enkele minuten een betonnen pad, dat vlak loopt en zo komen we voorbij onder de school van Mési Potamiá.

(1u24) We gaan rechtdoor (een wegwijzer links wijst naar Pýrgos Kókkou): we volgen nu een eindje een mooi geplaveid pad en dan lopen we nog enkele minuten vlak, boven de zachte vallei met olijfbomen. Na 5-6 minuten wijst een wegwijzer links weer naar Pýrgos Kókkou, maar wij houden nu rechts op een betonnen pad.

[Het loont de moeite hier een kleine omweg te maken en eerst links af te dalen in de richting van Pýrgos Kókkou en Néo Perivóli. Zo zie je nog beter de vruchtbare vallei met citroen- en sinaasappelbomen. Na 6-7 minuten is er bij een huis een splitsing naar rechts (wegwijzer Néo Perivóli) en direct komen we in een vallei met een prachtig aangelegd pad, met brugjes, veel water en oleanders. Zo komen we na drie minuten bij een prachtig tuin (de "perivóli") terecht, waar we toch even door de open deur naar binnen kunnen piepen...
Daarna keren we op onze stappen terug, na 3 minuten gaan we bij het huis links en na 6-7 minuten gaan we op het hoofdpad natuurlijk weer naar links voor het vervolg.]

Het betonnen pad volgend (bord Káto Potamiá / Agios Mámas) bereiken we na 2-3 minuten Káto Potamiá: voor ons zien we de kerk met een prachtige voorhof, beschaduwd door een grote eucalyptus, en met rondom stenen banken en met een kraantje - ook een mooie picknickplek...

(1u33) Daarna keren we even terug, want de weg naar Agios Mámas begint voor de kerk, links naar beneden (bord + [6]). We dalen de vallei in, steken na 2 minuten het water omzoomd door oleanders over op een betonnen brug en gaan op een betonnen en betegeld pad weer omhoog. Weer 3 minuten verder houden we rechts (rode stippen en blauwe pijl) en nu lopen we een tijdje over een heel mooi, smal pad boven de vallei. Na enkele minuten komen we op een recente grindweg die we rechtdoor volgen; even verder, in een bocht naar rechts, gaat het pad rechtdoor (we gaan natuurlijk ook niet links omhoog!). 
We draaien nu geleidelijk naar links en zien dan het "paleis", daarna het kerkje van Agios Mámas voor ons liggen. We dalen nu 1 minuut vrij steil af op een oneffen pad, steken het vrij brede water over op 3 grote stapstenen, tussen veel groen en oleanders, en gaan dan op een grindweg rechts buigend verder. Deze landweg kronkelt enkele keren en waar er een verbreding links is kunnen we door een hek in betonijzer ([6] op rots) tot op de terrassen waar verder  de kerk staat. (1u53) 

De oude, verlaten kerk van Agios Mámas dateert uit de 9de eeuw en is open; je kon er enkele jaren geleden zelfs nog enkele fresco's in ontdekken, maar die zijn nu praktisch verdwenen.
Van rechts naast de kerk kun je via enkele terrassen en vervallen muurtjes met enige moeite klauteren tot bij de resten van wat vroeger de zomerresidentie van de katholieke bisschop was. Nu is het een verschrikkelijk verwaarloosde boerderij, vroeger met enkele geiten en kippen, nu met varkens - en met veel Griekse rommel. Boven een oude deur staat het opschrift:

Ant.s Justinianus archiep NaxoPariensis
has supernas aedes ad sui successorumq. usum
propriis sumptibus erigi curavit Ano Dni 1707.

"Antonius Justinianus, aartsbisschop van Naxos en Paros, heeft dit paleis op eigen kosten laten optrekken ten gerieve van zichzelf en zijn opvolgers, in het jaar onzes Heren 1707".

Deze eenzame plek straalt vooral vergane glorie uit - wat heeft er zich hier vroeger afgespeeld en waarom net op deze afgelegen plaats...?
Wel heb je hier, te midden van alle vuil en rommel, een heel mooi uitzicht op het kerkje met op de achtergrond de Zas. Boven ons ligt ook een groot waterbassin...

(1u55) Van op het terras waar het "paleis" staat lopen we via de aardeweg westwaarts, maar na 100 meter gaan we scherp naar rechts en zo komen we in 7 minuten gemakkelijk bij de rivier uit. 

(2u02) Nu nog 1 minuut klimmen, 8 minuten op het schitterend pad boven de vallei en dan in het zicht van Káto Potamiá  links naar beneden op een betonpaadje tot op de brug en dan weer 1 minuten klimmen tot bij de kerk.

We gaan hier links, tot achter de kerk en 10 meter verder vinden we een betegeld straatje dat we rechts omhoog volgen. We volgen altijd de hoofdstraat (met in het midden het kleine gootje), het laatste eind in beton - en zo komen we op de asfaltweg terecht. (2u16)

Hier wachten we op de bus of bellen we een taxi.