Tijd: In Filóti wandelen we eerst door het dorp en dan via een pad en een stuk asfaltweg omhoog tot bij de kleine kapel van Agia Marína - dat kost ons 35 minuten in effectieve wandeltijd (EWT). Vanaf Agia Marína volgen we een half uur het mooie pad dat ook naar de toren van Chimárrou leidt en daar gaan we op een goed gemarkeerd pad omhoog naar de top van de Zas - dat vraagt ons een kleine 45 minuten. De afdaling tot Agia Marína kost ongeveer een uur en daarna is nog een half uur tot in Filóti. De totale effectieve wandeltijd bedraagt dus 3u15, wat ons gauw op een totale tijd (TTW) van een vijf uur brengt, afhankelijk van hoe lang je op de top verwijlt... Wij wandelden van 10u30 tot 16 uur.
De top is trouwens een ideale picknickplek, op voorwaarde dat er niet te veel bruinrode kevertjes rondvliegen, zoals bij ons op 3 mei 2008. 

Routebeschrijving: [Filóti is makkelijk te bereiken vanuit Chóra (Náxos), o.a. met de bus van 9u30. Je kunt 20 minuten sparen door de bus, die na Filóti doorrijdt richting Apíranthos en Apóllonas, te laten stoppen bij het kruispunt naar Danakós. Vergeet niet de busuren te noteren voor je terugkeer vanuit Filóti.]

Uitzicht op Filóti met de top van de Zas, gezien van bij Chalkí.

(0u00) Nabij de bushalte in Filóti is het vaak een hele drukte: het is een kruispunt van de wegen naar Chalkí, naar Agia Marína, Apíranthos en Apóllonas en naar Damariónas. De meeste tavernes en winkels liggen vlak in de buurt. We wandelen even in de richting van Agia Marína en Apíranthos (naar rechts, kijkend naar het terras van het kafenío O Plátanos), we lopen voorbij een eerste straatje met links de apotheek, en gaan dan de eerste smalle trap links omhoog - op de hoek is er een grootwarenhuis.
We kruisen twee straatjes en als de trap op het 3de dwarsstraatje dood loopt, gaan we 10 meter links. Vóór de gewelfde doorgang gaan we weer de trappen omhoog en zo altijd maar hoger. We passeren rechts van van de kerk van Agios Andréas met de witte koepel en gaan dan weer links hoger. Boven gaan we even vlak en dan rechts bij een elektriciteitspaal, maar nemen we direct de trap links en links houdend gaan we zo naar hoogste deel van het dorp (waarbij we zeker niet te veel naar rechts gaan). Even is de trap wat overwoekerd door onkruid, maar daarna stijgen we links verder op een betere trap. We nemen nog een trap links van een huis, verder nog links van een huis en komen zo op een klein parkeerterrein. Hier gaan we links tot bij het wegje: rechts ervan zijn er twee paden: we nemen het linkse pad, een heel mooi pad tussen muren dat in de richting van de hogere kapel loopt.

(0u10) Gauw biedt het pad een mooi uitzicht op Filóti. Na een kleine 5 minuten houden we op een rotsachtige plek rechts om zo de trap te vinden die in vele steile slingeringen omhoog gaat: we hebben een schitterend panorama over Filóti, Chalkí, Tsikalarió en rechts Moní en de hele Tragéa-vallei met de duizenden olijfbomen - het rode dak in het midden is de grote school van de Tragéa-vallei, naast Chalkí.

(0u20) Na de slingeringen volgen nog 30-40 betonnen treden, tot we op de asfaltweg uitkomen, die we naar links volgen tot bij het kruispunt. Hier gaan we rechts, richting Danakós.

[Op dit punt zou de bus ons kunnen laten uitstappen.] 

Even verder kunnen we via een smal pad rechts een bocht van de weg afsteken, en kort daarna zouden we rechts een ommetje naar de kapel van de Profítis Ilías - alweer! - kunnen maken, van waar we een mooi zicht tot helemaal in Chóra hebben; verder zien we het eiland Páros liggen... Van bij de kapel keren we wat terug om dan verder rechts te gaan tot bij de volgende bocht van de asfaltweg.

Het kruispunt boven Filóti.

Terwijl we nu de slingeringen van de weg volgen, hebben we weer mooie uitzichten op de toppen, waarbij de kapellen een soort ballet spelen. Na 10 minuten de weg te hebben gevolgd komen we bij de heel bescheiden kapel van Agia Marína.

[Er is bij de kapel ruimte om onder een plataan te parkeren - je kunt dus ook met de auto tot hier komen.
Rechtdoor loopt de asfaltweg verder, links ervan is er een grindweg die naar het klooster van Fotodótis leidt; nog meer links is er een pad dat loopt naar dit kloostertje.
Rechts van de asfaltweg is er nog een pad (achter een hekken): dit pad leidt naar Danakós - zie de wandeling Filóti - Danakós - Fotodótis - Apíranthos.]

(0u35) Wij nemen vandaag rechts van de kapel het mooie, brede en beschaduwde pad nr 2 - er is geen markering, maar wel een wegwijzer in het Grieks naar de Koryfí tou Za, de top van de Zas. Even verder gaan we bij een splitsing door het RECHTER hek en gaan we rechts omhoog, rechts van het onderste huis. Even is het goed klimmen, dan gaat het mooie pad weer vlakker verder en na 5 minuten hebben we voor ons een mooi uitzicht op de Zas.

Op het mooie pad bij het begin van de beklimming van de Zas.

Uitzicht op de hellingen van de Zas.

Een kleine 2 minuten verder openen we een houten hek, er is een markering [2] en een rustbank. We komen links draaiend tegen de eerste, nog groene helling van de Zas terecht en na weer 4 - 5 minuten komen we langs een rots met de inscriptie "Orós Diós Melosíou" of "Berg van Zeus, de beschermer van de schapen" ("mélon = het Oud-Grieks voor "schaap" of "geit"). Ernaast is er een gemetselde rustbank en we genieten van een mooi uitzicht op de vallei van Danakós met recht voor ons de toren van het versterkte klooster van Fotodótis.

De inscriptie "Oros Diós Melosíou".

(0u49) Kort daarop komen we voorbij drinkbakken met ernaast nog een rustbank en we klimmen nu flink op een pad met veel rotsige treden - ware het niet van de zee links van ons, dan kregen we een echt alpine gevoel, ook al door de berggeiten. 

Berggeiten veroorzaken een echte sfeer van het hooggebergte...

Het pad slingert mooi omhoog en dan komen we weer op een vlakker stuk. Hier is het even opletten, want het pad splitst hier: rechtdoor gaat het pad verder naar de toren van Chimárrou, maar wij moeten nu rechts omhoog om de beklimming van de Zas echt aan te pakken - er zijn ook duidelijke steenmannetjes. We zijn op een hoogte van 750 m en al duidelijk hoger dan de toren van Fotodótis - er blijven ons nog 250 meter te klimmen...

(1u03) Na 2 minuten stijgen komen we tegen een muur aan [2] en buigen we naar rechts. We volgen de muur en het pad blijft heel duidelijk, mede door steenmannetjes en kleurrijke stippen. Na nog 5 minuten gaat de muur over in een ijzeren afsluiting; even verder buigt het bruinkleurige pad rechts weg van de afsluiting en we klimmen gestaag verder. Soms lijkt een zijpad zich af te scheiden, maar het hoofdpad, bruin tussen grijze stenen, blijft heel duidelijk en er zijn veel steenhoopjes en stippen. Na een kwartier klimmen komen we op een soort bergkam. We moeten nu links verder naar de top, maar eerst genieten we even van het uitzicht voor ons: de Tragéa-vallei met Filóti en Chalkí, de zee van olijfbomen, verder heel het noorden van Náxos en links Páros. Rechts boven Filóti zien we de witte vlek van Moní en hier links boven Kinídaros; helemaal rechts, achter de antennes, ligt Apíranthos - en tussen Moní en Apíranthos de zware massa van het massief van de Fanári.

(1u25) We gaan nu recht naar de top, begeleid door soms heel grote steenhopen. Na nog 10 minuten komen we op een vals plat en nemen we als het ware onze aanloop voor de laatste klim. Opgelet: na 2 minuten moeten we links houden en zo komen we na een goede 10 minuten bij het trigonometrisch paaltje dat de top van de Zas markeert, 1001 meter hoog - naast het paaltje is een metalen kistje met erin het "logboek", waar je je naam en indrukken kunt neerschrijven. (1u46) 

Voor ons, naar het westen, daalt de Zas duizelingwekkend steil af, met rechts Páros en recht naar het zuiden Ios. Als we de langgerekte top naar links volgen zien we van zuid naar oost Irakliá, Schinoússa, de twee Koufoníssi-eilandjes met erachter het hoge Kéros, nog naar links het langgerekte Amorgós met de typische wolk erboven en ten slotte Donoússa.
Op het noordelijk deel van Náxos zien we heel goed Apíranthos met Moní op de linkerflank van de Fanári.

Bovenop de top van de Zas.

(1u46) Voor de afdaling houden we eerst wat links, in de richting van de eerste steenhoop en daarna blijven we op de grijze bergkam uitkijken naar de steenmannetjes. De afdaling verloopt vrij gemakkelijk en we zien het pad ver voor ons uitlopen.

(2u02) Na 16 minuten buigen we rechts af om de bergrug te verlaten - hier is er een vaag pad dat links naar de grot van Zeus moet leiden, eerst afdalend op de stenige helling, daarna op een duidelijker pad.

Wij gaan dus rechts met de grote steenhoop mee en het rotsachtige pad daalt nu vrij snel af. Rechts van ons zien we nog altijd de Kleine Cycladen en Amorgós.

Tijdens de afdaling van de Zas.

Na weer 13 minuten zijn we al bij de roestige afsluiting, even verder links van de zware muur. Na weer 3 - 4 minuten gaan we bruusk naar links, van de muur weg, en weer enkele minuten daarna komen we al uit op het hoofdpad, waar we natuurlijk links gaan.

(2u21) Het pad wordt nu nog evidenter, even verder zien we het schitterend voor ons uitlopen. Let ook op het verre Chóra, links van de groene heuveltop!

Het pad op de terugweg naar Agia Marína.

Na een kleine 10 minuten zijn we weer bij de drinkbakken en even later bij het opschrift op de rots. Na precies 50 minuten afdalen zijn we bij het houten hek. Het pad wordt makkelijk en is lekker overschaduwd, we lopen langs het huis en weer door een hek en na nog eens 9 minuten zijn we bij de kapel van Agia Marína.

(2u45) De terugweg naar Filóti is duidelijk. We volgen de slingeringen van de asfaltweg 20 minuten, steken dan een grote bocht af om rechts van de kapel van Profítis Ilías te passeren en komen zo weer op de asfaltweg uit.
We gaan er even links en vinden dan net voor het muurtje het pad dat rechts naar Filóti afdaalt. Zo komen we vlot op het parkeerterrein boven Filóti uit, waar we de trap rechts van het huis nemen. We dalen ca 84 treden af, houden dan even rechts en dalen dan verder op de trap die wat slordig is - wat verder wordt het weer beter. Na zo'n 108 treden, bij een elektriciteitspaal, gaan we even 4 treden omhoog, dan wat vlak en daarna dalen we 26 treden af tot naast de kerk. Na weer 14 treden gaan we links omlaag, en weer 55 treden later komen we naast een kamára: even links en vóór een andere kamára weer rechts afdalen. Het is nu nog ongeveer 70 treden tot op de asfaltweg, waar we nog even rechts moeten tot bij het kruispunt en het mooie terras van café Plátanos. Hier kunnen we rustig op de bus wachten - meestal is die er rond half vijf. (3u15)